Ibi birori, byemewe ku mugaragaro na UNESCO, bizaba bifite insanganyamatsiko igira iti: “Igiswahili, Uburezi Budaheza n’Iterambere Rirambye.”

Mu minsi ibiri y’ibi birori i Kigali, hazagaragazwa uruhare runini rw’Igiswahili mu gutuma akarere kunga ubumwe, gateza imbere uburezi, ububanyi bwiza n’amahanga hamwe n’iterambere ry’ubukungu.

Itangazo ryasohowe ku wa Kabiri n’Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba (EAC) n’u Rwanda, ryavuze ko ibi birori bigamije kongera gushimangira ko Igiswahili ari ururimi rufite uruhare runini mu kubaka ubumwe, kwiyubaka kw’umuco ndetse no guhindura Afurika.

“ Kwizihiza uyu munsi uyu mwaka bigamije gushimangira uruhare rukomeye rw’Igiswahili mu kongera ubumwe bw’akarere, gushyigikira umuco, no guteza imbere imibereho n’ubukungu muri Afurika,” nk’uko iryo tangazo ribivuga.

Ibirori bizaba birimo ibitaramo by’umuco birimo umuziki, imivugo n’ubugeni mu Giswahili, ndetse n’ibiganiro by’ubushakashatsi n’imyunguranabitekerezo y’abahanga ku ruhare rw’uru rurimi mu burezi, ikoranabuhanga n’itangazamakuru.

Ishami ry’Igiswahili mu Muryango wa Afurika y’Iburasirazuba, rifite icyicaro i Zanzibar, ni ryo riri imbere mu guteza imbere uru rurimi mu karere. Ryashinzwe hashingiwe ku ngingo ya 137(2) y’amasezerano agenga EAC, rikaba rifasha guteza imbere Igiswahili binyuze mu bushakashatsi, gutegura integanyanyigisho, kugena politiki n’iyemeza ry’amagambo y’ubumenyi asobanutse neza.

“Iri Shami ribigeraho binyuze mu bushakashatsi, integanyanyigisho zinoze, gusobanura amagambo no kugena politiki, byose bigamije guteza imbere Igiswahili mu buzima rusange bwa buri munsi,” nk’uko iryo tangazo ribisobanura.

Uretse gukoreshwa mu burezi, Igiswahili cyabaye igikoresho gikomeye mu gukomeza umubano wa politiki no guteza imbere itumanaho hagati y’ibihugu bigize Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba. Kandi kikagira uruhare runini mu bucuruzi no mu mubano mpuzamahanga.

“Igiswahili ni ingenzi cyane mu mubano mpuzamahanga, aho gituma habaho itumanaho risobanutse no kubaka umubano ukomeye wa politiki.

Mu bukungu, gukoresha Igiswahili mu bucuruzi mu rwego rwa Afurika yose binyuze muri AfCFTA bituma ubucuruzi burushaho kugenda neza, bukazamura ubukungu no kurema imirimo mu nzego zitandukanye,” nk’uko iryo tangazo ribivuga.

Ibi birori bizahuza abantu batandukanye bafite aho bahuriye n’ururimi, kugira ngo bashimire uruhare rw’i Giswahili nk’ururimi rw’itumanaho rya buri munsi n’ubusabane bw’umuco, rufite imizi ikomeye mu ndangamuntu n’amateka ya Afurika.

Igiswahili kivugwa n’abarenga miliyoni 200, cyane cyane mu Burasirazuba, hagati n’Amajyepfo y’Afurika, kandi ni rumwe mu ndimi zemewe zikoreshwa mu Muryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) no muri EAC.

Icyemezo cyafashwe n’u Rwanda mu 2023 cyo gushyira Igiswahili mu ndimi z’igihugu — kimwe n’i Kinyarwanda, Igifaransa n’Icyongereza — cyerekanye ubushake bw’igihugu bwo gukomeza gushyira imbere ubumwe bw’akarere. Ibi kandi bijyanye n’inshingano z’u Rwanda nk’umunyamuryango wa EAC, umuryango wemera Igiswahili nk’imwe mu ndimi zawo zemewe.